)
Iedereen krijgt vroeg of laat te maken met verlies, maar we vinden het lastig om erover te praten. Als iemand het gesprek over afscheid aangaat, praten we daar met zogenoemde dooddoeners snel overheen. 64% van de Nederlanders maakt zich bewust of onbewust schuldig aan het gebruik van deze dooddoeners. Zo vermijden we het gesprek met onze kinderen, ouders, collega's, vrienden of partners. Of we weten ons geen houding te geven in gesprekken met iemand die in rouw is. En dat terwijl praten over afscheid en verlies de kwaliteit van leven juist kan verbeteren.
Onderstaande dooddoeners stonden centraal in de campagne van SIRE: De dood. Praat erover, niet eroverheen. (2022)
'Gecondoleerd en tot maandag.'
1 op de 10 werknemers krijgt na het verlies van een dierbare een burn-out. Houd daarom een vinger aan de pols. Vraag hoe het gaat. Dat helpt. En weet dat een paar dagen vrij soms niet voldoende is. Zo gaat 26% van de nabestaanden weer te snel aan het werk.
'Ach je bent jong, je bent zo weer zwanger.'
15% van de zwangerschappen eindigt in een miskraam. Daarmee is de kans dat iemand in jouw omgeving dit overkomt groot. Het is goed om te beseffen dat een miskraam meer is dan een niet-ingeloste kinderwens. Er is ook een dierbare verloren gegaan. Daar hoort een volwaardig rouwproces bij.
'Misschien moet je gewoon weer gaan daten.'
Rouwenden hebben meer baat bij begrip dan bij een oplossing. Uiteindelijk gaat rouw over leven met verlies, in plaats van over het verdringen ervan. Erken het verdriet en oordeel niet.
'Kunnen we het over iets gezelligers hebben?'
We hebben het afscheid een beetje buiten het leven geplaatst. 1 op de 3 mensen praat nooit over verlies. Terwijl dit gesprek je leven kan verrijken en mensen dichter bij elkaar brengt. Zo geeft 45% aan dat een gesprek over afscheid waardevol is en rust geeft. Stel het gesprek daarom niet uit.
'Nou, op zich wel een mooie leeftijd.'
Hoewel goedbedoeld, is het relativeren van een verlies nooit wenselijk. Ook als iemand een respectabele leeftijd heeft bereikt, betekent dat niet dat diegene minder wordt gemist. Verlies is nu eenmaal verdrietig.
'Ach, jij gaat nog lang niet dood.'
1 op de 3 mensen praat nooit over verlies of is er bang voor. Toch hebben veel mensen de behoefte om over later te praten. Ga dat gesprek niet uit de weg. Want we krijgen er hoe dan ook een keer mee te maken. Bovendien is leeftijd niet per definitie een gegronde reden om het uit te stellen, want zo'n 23% van de sterfgevallen komt onverwacht vroeg.
'Naar zeg, sterkte dr mee.' / App-bericht
Appjes en social media zijn een welkome aanvulling op meer traditionele vormen van rouw. We staan meer in contact dan ooit. Maar ze bieden geen alternatief voor persoonlijk contact. Soms is het beter om nabestaanden te helpen in het echte leven. Stel bijvoorbeeld voor dat je van de week langskomt om voor ze te koken. Reik ze iets aan, in plaats van het initiatief bij hen te leggen.
'Laten we morgen gewoon naar de dierenwinkel gaan.'
Het is heel begrijpelijk dat we de neiging hebben zware onderwerpen weg te houden bij kinderen. Maar ze kunnen er vaak beter mee omgaan dan je denkt. Bovendien: jong geleerd is oud gedaan. Erken hun verdriet en wees open. Dat geeft vertrouwen en veiligheid. Want door verlies bij ze weg te houden, krijgt hun verbeeldingskracht de overhand. En die is soms beangstigender dan de werkelijkheid. Leer hier meer over rouw bij kinderen.
'Het heeft zo moeten zijn.'
Door te stellen dat een nabestaande maar in het verlies moet berusten, kap je het gesprek af. Het relativeren van leed geeft achterblijvers het gevoel het te moeten wegstoppen. Dat is precies het tegenovergestelde van wat ze nodig hebben. Praten helpt bij het verwerken. Nabestaanden hebben meer baat bij het aangaan van het gesprek dan dat het wordt afgekapt of genegeerd.
'Daar is nog tijd genoeg voor.'
We stellen het praten over afscheid uit tot het laatste moment. Terwijl het op elke leeftijd zinvol is om erover te praten. Toch heeft 60% van de Nederlanders de eigen wensen nog niet besproken of vastgelegd. Zonde, want het tijdig kenbaar maken van je wensen geeft rust en vertrouwen. Voor jezelf, en voor je dierbaren.
'He, het leven gaat verder.'
Een rouwproces gaat niet over 'verlies vergeten' maar over leren leven met verlies. Dat proces is voor iedereen anders. Het kan een maand duren, of jaren. Het is dan ook niet aan anderen om te bepalen of iemand genoeg heeft gerouwd. Verdriet heeft geen uitknop. Bovendien kunnen nabestaanden ook later worden overvallen door verdriet. Voor velen begint het grote gemis pas na een aantal maanden. Het is dus goed om ook later voor diegene klaar te staan.
'Ach joh, jij bent zo weer de oude.'
Het is begrijpelijk dat je iemand die het afscheid voelt naderen, gerust wil stellen. Maar niet alles is maakbaar en afscheid hoort bij het leven. Dus mocht een dierbare dit gesprek willen voeren, houd het dan niet af. Voor hem of haar, maar ook niet voor jezelf. Want 37% van de mensen heeft niet het gevoel dat ze alles hebben gezegd en gerust afscheid hebben genomen.
'Misschien ook wel fijn om er even niet mee bezig te zijn.'
Afleiding bieden is beter dan zeggen dat iemand afleiding moet zoeken. Wees zelf de afleiding die iemand nodig heeft. En wees begripvol als iemand dat niet wil. Verdriet mag er zijn. Ongemakkelijk? Je bent niet de enige. 38% vindt het moeilijk om over verlies te praten. En 68% neemt niet het initiatief tot een gesprek.
'Gelukkig was het geen directe familie.'
De persoonlijke band die je met iemand hebt, staat los van een biologische band. Het is niet per se verdrietiger wanneer het verlies binnen de familie plaatsvindt. Wat iemand voor een ander betekent is persoonlijk. Wees dus voorzichtig met termen als 'gelukkig' in de context van verlies. Of het nu een huisdier betreft, een kennis of een ouder -- in alle gevallen gaat het om iemand die wordt gemist.
'Ik weet precies hoe je je voelt.'
Dat is niet zo. Want elk verlies is anders en daarmee het verdriet en de pijn ook. Zelfs wanneer je zelf iemand bent verloren, weet je nooit exact wat er door de ander heengaat. Maar dat is wel een mooie aanleiding voor een gesprek. Vraag hoe iemand zich voelt, en leef mee in plaats van het gesprek af te doen.
)